Kees Hiele (staand links) met een straathonkbalteam begin jaren '60.
Fotocredits: archief familie Hiele
Zijn knieën wilden eigenlijk niet meer, zoals ook zijn dikke, kromme vingers het gevolg waren van zijn jaren als catcher, dikwijls in weer en wind kou. De tijd had zijn gelaat getekend, maar zijn ogen toonden nog altijd die jongensachtige ondeugd. Want bij alles wat Kees Hiele voor de Utrechtse sport had gedaan, er zat altijd wel een ondeugende kant aan. Regels of wetten werden opgerekt of achteloos terzijde geschoven.
Dit artikel maakt onderdeel uit van een serie:
De een deed het als bestuurder, de ander was een doener.
Vaak waren ze hun tijd vooruit, soms juist precies op tijd.
Ze organiseerden, kwamen met ideeën die voor vernieuwing en verandering zorgden.
En zo lieten ze een stevige voetafdruk achter in de Utrechtse sport.
Hij pikte oude lantaarnpalen voor de bouw van een backstop, kraakte twee gymzalen, betaalde Amerikaanse basketballers bij BC Markt volgens de methode ‘hand op de knip en afbluffen’, zoals hij het zelf zei, jatte jarenlang honkbalspullen bij een oude legerdump, opende een sportcafé zonder vergunning en vond sponsoren voor het straathonkbal in een tijd dat dat beslist niet mocht. Toch was hij aan het einde van zijn leven koninklijk onderscheiden en in het bezit van de sportpenning van de stad Utrecht. Omdat er geen cent eigen belang bij zat. Omdat hij de jeugd aan het sporten kreeg.
Kees Hiele was van alles een beetje. Drammer, sjacheraar, ritselaar, altijd vol ideeën en vaak een chaoot. In het boekje De Geest van Kees, uitgegeven door de gemeente Utrecht in 2009, vertelde zijn jongste zoon Kees over een telefoontje van het Utrechts Nieuwsblad, waarvoor hij jarenlang honkbalverslagen schreef; hij bleek al een jaar geen declaratie te hebben ingediend. Gewoon vergeten. Zelf vond hij rommelaar of ritselaar ‘te negatief klinken’, zei hij tegen het UN in 1998. Maar ook: ‘Sport is handelen in de marge. Hoeveel mensen zijn er niet in verzopen? Misschien wel omdat ze te eerlijk waren.’
Honkbal
In de maanden na de bevrijding stonden de sportvelden aan de Thorbeckelaan vol met legertenten van de Royal Canadian Hussars. Kees Hiele lag er languit in het zomergras vol bewondering te kijken als ze gingen honkballen. Als lid van UVV vroeg hij of ook daar een honkbalafdeling kon worden opgericht, zoals bij veel andere voetbalclubs. De vereniging van keurige middenstanders deed in de zomermaanden echter aan cricket en dat lawaaiige honkbal paste UVV niet. Hiele stapte over naar DOS en nam in zijn kielzog een groep medestanders mee, waarna UVV in 1948 bijdraaide.
Na de verhuizing van ‘de benenkluif’ langs het Inundatiekanaal naar het nieuwe sportpark De Hoge Weide in 1955 legden de spelers eigenhandig een heus honkbalveld aan. Tribunes en dug outs werden gebouwd met betonblokken van Bredero, waar Hiele destijds werkte. En de backstop, het hekwerk achter de thuisplaat, werd gebouwd met telefoonpalen die hij ergens had ‘gevonden’.
Gepikt dus. Hoe moest het anders? Geld hadden ze niet, sportsubsidies bestonden niet of nauwelijks, en dus werd er van alles bijeen geritseld. Op het veld deden ze het met oud spul van de Canadezen, werd het nodige gejat bij de legerdump in Benschop en vanaf de komst van de Amerikanen op luchtmachtbasis op Soesterberg in 1954 werd ook daar een handeltje opgezet. Met spullen én spelers. Kees Hiele was er inmiddels kind aan huis, kreeg tips als er nieuw personeel was gearriveerd dat kon honkballen. Er zaten heel goede tussen, maar even talrijk zijn de hilarische verhalen van de yanks die half beschonken in het veld verschenen na een avondje stappen in Amsterdam. Hiele moest ze dan op de basis uit hun bed sleuren.
Aanvoerder
Vaker dan eens zei hij later dat hij het allemaal echt niet in zijn eentje had gedaan, dat iedereen de handen uit de mouwen stak. ‘Maar Kees was wel de aanvoerder,’ zei Jan Kars, die net als Hiele tot de pioniers bij UVV moet worden gerekend. Van zijn vele ideeën werd Kars wel eens moe. Zoals de twee ook wel botsten over de spelers die Hiele van de basis plukte. ‘Kees overlegde niks, we hebben knallende ruzie gehad over die yanks van hem.’
Ze waren fanatiek, wilden hogerop en UVV kreeg de reputatie van een ongeregeld zootje. Ooit stapte bondsvoorzitter Doet Beets zelfs de kleedkamer in om het team op hun ‘onbeschaafde’ gedrag aan te spreken. De yanks van Hiele versterkten dat imago alleen maar en leidde tot trammelant met de bond, omdat andere clubs de Amerikaanse inbreng oneerlijk vonden. Ondertussen stroomde het publiek met duizenden naar De Hoge Weide, trokken ook uitduels van UVV veel volk en weinig jaren later haalden ook andere clubs spelers uit de VS.
Beter
Kees Hiele zelf was in die tijd een van de betere achtervangers van het land, misschien wel de beste. Maar wie destijds honkbal zei, zei Haarlem. Bij Oranje vormden ze een kliek en van Hiele wilden ze niks weten. Tot Ron Fraser de nieuwe bondscoach werd en Hiele selecteerde voor het EK in Barcelona in 1960. Oranje greep de titel, Hiele speelde er slechts twee duels en zag hoe ook Fraser werd ingepakt door de Haarlemse jongens en gaf er nadien de brui aan. Zo gooide hij bij Oranje de kont tegen de krib, bij UVV gaf hij enkele jaren later vrijwillig zijn rol als catcher op voor Ricky Kersout. Omdat de Antilliaan in zijn ogen simpelweg beter was.
Hiele was al met iets nieuws bezig, met zijn Utrechtse versie van de Babe Ruth Little League, met wijkteams die honkbalden in de stadsparken. Het werd een groot succes, de toeschouwers stroomden toe of hingen over de balustrade van de balkons. Het bleek daadwerkelijk de kweekvijver die Hiele voor ogen had. Latere toppers als Jos Kervers, Wim en Peter van der Ster en Hennie Jenken sloegen bij het straathonkbal hun eerste ballen in de bosjes.
Zo was Kees Hiele in 1964 een buurtsportcoach avant la lettre. Zijn tijd ver vooruit, zelfs iets té ver vooruit. Hij vond sponsors à 200 gulden per teams die luisterden naar namen als UN Hitters, Blijenberg Bliksems, de Geesink Dwergen (‘de lange’ was in de Utrechtse wijk Hoograven buurman van Hiele). En dat was in die tijd absoluut verboden, zeker omdat het om kinderen ging. Bovendien begon het straathonkbal op een wilde bond te lijken. Het mocht niet meer en als Hiele door zou gaan wachtte hem een levenslange schorsing, dreigde de honkbalbond. Met Hieles succesformule deed ze overigens niks.
Basketbal
Eind jaren ’60 wilde hij iets maken van de basketbaltak, de UVV Daggers, waar zijn jongste broer Adriaan actief was. Eerder al had hij ook basketballers van de basis in Soesterberg gehaald voor SVE, dat in 1967 landskampioen werd. Nu had hij het idee om de Daggers te laten sponsoren door marktkooplui. UVV weigerde, Hiele verdween bij zijn club en ging honkballen bij BSC Utrecht dat geen veld had en er een vond aan de Graadt van Roggenweg. Niks gevraagd, gewoon over het hek geklommen, keet versiert als kleedruimte en dat was dat. Defensie (eigenaar van het terrein) liet hem begaan.
Uit zijn sponsoridee ontstond later de nieuwe basketbalclub BC Markt. Als medewerker van de Dienst Marktwezen had hij zo zijn contacten in die wereld, waar hij zich ook uitleefde met zijn voortdurende stroom aan ideeën. En hij kreeg de kooplieden mee in zijn streven met BC Markt in de eredivisie te spelen.
Witte chantage
Toen OSG Hendrik van der Vlist de oude barakken op het Kanaleneiland inruilde voor een nieuw gebouw (1973), kraakte Hiele de twee verlaten, houten gymzalen van die school aan de Lomanlaan. Zijn Amerikaanse spelers woonden in de kleedkamers en konden er de hele dag trainen. Andere kleedkamers werden een kantine, goed voor de inkomsten. Vele sportclubs vonden er onderdak, ook honkbalclubs voor de wintertraining. De gemeente eiste een huurbedrag die Hiele weigerde te betalen. Bouwbedrijf Wilma wilde de grond echter in bezit krijgen, maar Hiele ging niet weg voor hij elders een eigen hal mochten bouwen. ‘Witte chantage,’ zei hij in 1998 tegen het UN. Dat lukte hem ook nog, met de eerste versie van sporthal Welgelegen (1993). Tussentijds werden twee (geleende) blaashallen aan de Admiraal Helfrichlaan geplaatst, met toestemming van de gemeente. Alleen een clubhuis ontbrak nog en daarvoor werd café De Toren aan de Balijelaan gepacht. Zonder vergunning.
Met zijn ‘1000 loten loterij’ (honderd gulden per lot) vergaarde hij een startkapitaaltje voor de nieuwe hal en bovendien kon hij lenen bij de bank en kreeg zelfs een subsidie van de gemeente. De hal zat al gauw propvol en werd ook ontdekt door de jeugd uit de wijk. Hiele zette de deur open voor die kinderen, ook als ze geen geld hadden. ‘Welgelegen’ stond ook bekend in die jaren om de (vaak meerdaagse) bruiloftsfeesten. Wederom zonder vergunning, maar dat zag de gemeente door de vingers. Jaren later zou sportwethouder Hans Spekman zeggen: ‘Regels zijn er voor mensen en ik zag geen noodzaak om in te grijpen omdat bij Kees niet alles volgens de regels ging.’
Gevraagd naar zijn drijfveren, zei Hiele in 1998 tegen het UN: ‘Ik weet het niet. Ik sta daar nooit bij stil, blijf gewoon bezig.’ Hij deed het voor de momenten dat hij zijn hal binnenliep die vol zat met zaalvoetballertjes uit de wijk. Of als de honkballers van Jong Oranje in de wintermaanden trainden in zijn hal. Dan genoot hij intens: ‘Dat is met niets te vergelijken.’
Inspiratie
Met zijn particuliere sporthal was Hiele wederom zijn tijd vooruit geweest. Sterker, zijn ‘open’ hal bleek een inspiratie voor lokale politici. Terwijl in de jaren ’90 toch al het tij keerde en het maatschappelijk belang van sport werd gezien, kwamen de raadsleden Hans Spekman (PvdA) en Jan van Zanen (VVD) geregeld bij Hiele over de vloer. Als wethouders zorgden de twee vanaf 2001 voor een grote omslag in het Utrechts sportbeleid. En dat was begonnen bij Hiele, zo zei Spekman in 2012 tegen het VSU Sportjournaal. ‘Vrije geesten als Kees wisten andere partijen, die niet traditioneel in de sport zaten, te binden. Dwarsliggers als Kees zijn nodig, mensen die het aandurven tegen grenzen aan te lopen. Zo doorbreek je ook grenzen.’
Het kan verkeren. De ritselaar was salonfähig geworden. Toch was de vos zijn streken niet verloren. Bij de presentatie van De Geest van Kees in mei 2009, kort voor de opening van het Nieuw Welgelegen, vertelde schrijfster Anneke van Huisseling over haar eerste ontmoeting met Hiele. ‘Kom maar naar de bouwkeet bij Welgelegen,’ had hij gezegd. Ze pakten koffie en blikjes fris. Van Huisseling dacht dat Hiele het zo had geregeld met de bouwfirma. Tot haar duidelijk werd dat Hiele niks had geregeld, hij was gewoon naar binnen gelopen.
Geest
De geest van Kees zit voor altijd in het Utrechtse honkbal en basketbal en zat in die oude sportzaal Welgelegen. Zou dat ook gaan gebeuren in dat nieuwe, grote, multifunctionele Nieuw Welgelegen, waarvoor hijzelf nog zijn eerste ideeën met potlood op papier had geschetst. Zijn geest? Hiele zei: ‘De wijk moet erin, daar gaat het om.’
Kees Hiele overleed in mei 2014, een dag voor Jan Kars. Beiden bijna 84 jaar. Drie jaar eerder waren aan het hek van het outfield van UVV’s nieuwe sportpark De Paperclip hun oude rugnummers (Hiele 2, Kars 12) opgehangen, geheel in de Amerikaanse traditie om oude clubiconen te eren.
